Tytułem przypomnienia: w poprzednich wpisach objaśniałam zasady meldowania niezdolności do pracy oraz przysługujące chorym świadczenia (wpis AU! Co robić, gdy zachorujesz) oraz konsekwencje długotrwałej choroby (Gdy tracisz prawo do Krankengeld).
Pisząc o obowiązujących w Niemczech regułach dotyczących zwolnień chorobowych, zapowiedziałam wpis o Schwerbehinderung/Behinderung, czyli o niemieckich stopniach niepełnosprawności. Teraz udaje mi się go opublikować. Dowiesz się z niego między innymi:
- kiedy możesz postarać się o status osoby niepełnosprawnej w Niemczech,
- czym jest GdB czyli Grad der Behinderung,
- jakie ułatwienia i prawa wiążą się z otrzymaniem stopnia niepełnosprawności,
- gdzie złożyć wniosek.
Słownik polsko-niemiecki tłumaczy Behinderung na język polski w kontekście utraty zdrowia jako inwalidztwo (niepełnosprawność). Ja chcę zwrócić uwagę na inne możliwe tłumaczenia niemieckiego Behinderung na język polski, mianowicie: przeszkoda, utrudnienie. Dokładnie ten aspekt znaczeniowy wpływa na przyznanie lub nie stopnia niepełnosprawności w Niemczech. Przy wydawaniu decyzji urzędy kierują się kryterium: w jakim stopniu osoba wnioskująca będzie zahamowana w czynnościach codziennych i w pracy, na ile nie będzie mogła w odróżnieniu od zdrowych uczestniczyć w życiu społecznym. Z przyjęcia takiej perspektywy skutkuje bowiem przysługujący niepełnosprawnym w Niemczech Nachteilausgleich (rekompensata, wyrównanie przysługujące poszkodowanemu przez chorobę).
Kto może złożyć wniosek o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej?
Przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej możliwe jest po złożeniu wniosku, po niemiecku:
Antrag auf Feststellung einer Behinderung
we właściwym urzędzie. Konieczne jest poparcie wniosku posiadaną dokumentacją medyczną (o tym szerzej w części o składaniu wniosku). Oczywiście nie każdy uszczerbek na zdrowiu kwalifikuje do składania takiego wniosku. Złożyć go mogą:
- osoby cierpiące na choroby chroniczne, także na choroby psychiczne,
- osoby dotknięte chorobą nowotworową,
- osoby, które na skutek wypadku, zabiegu, przebytej choroby doznały trwałego uszkodzenia zdrowia.
Szczegółową listę problemów medycznych znajdziesz w formie tabeli w załączniku do aktualnie obowiązującego prawa, tzw. Versorgungsmedizin-Verordnung. Dzięki niej uzyskasz ogólną orientację, czy i jaki możliwy stopień niepełnosprawności wiązać się może z twoją chorobą. Tabelę znajdziesz na przykład TUTAJ. Po otwarciu strony musisz przeskrolować na dół do części B załącznika: Teil B:GdS-Tabelle.
W tym miejscu ważne dla wszystkich pracujących w Niemczech (także tych mieszkających w Polsce a jeżdżących do pracy w Niemczech). Jeśli wykonujesz na terenie Niemiec pracę, jesteś ubezpieczony w tym kraju (ubezpieczenie zdrowotne i emerytalne) masz prawo złożyć wniosek o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej, jeśli spełniasz warunki. Nie musisz posiadać obywatelstwa niemieckiego.
Czym jest Grad der Behinderung – GdB
We wspomnianej tabeli znajdziesz obok nazwy stanu chorobowego także liczby, od 10 do 100. Są to możliwe stopnie niepełnosprawności, czyli Behinderunsgrad. W skrócie GdB: Grad der Behinderung. O stopniu niepełnosprawności decyduje stosowny urząd na podstawie przedłożonej mu dokumentacji medycznej. Status osoby niepełnosprawnej przysługuje od GdB 20. Natomiast od GdB 50 przysługuje już status osoby ciężko niepełnosprawnej i mowa jest o tzw. Schwerbehinderung. Z decyzji o przyznaniu ci niepełnosprawności dowiesz się, jaki stopień, na jaki czas oraz jakie Merkmale (dodatkowe cechy niepełnosprawności) zostają ci przyznane. W tym miejscu trzy bardzo ważne uwagi, abyś zrozumiał/a system przyznawania statusu osoby niepełnosprawnej:
Po pierwsze: jeśli składasz wniosek o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej z powodu kilku niedostatków zdrowotnych, wówczas stopnie GdB nie są po prostu sumowane. Twoja sytuacja życiowa rozpatrywana jest zawsze jako złożona całość i oceniany jest wpływ na twoje ograniczenia w życiu.
Po drugie: konsekwencją perspektywy skierowanej na przeszkody i utrudnienia (Behinderung) w prowadzeniu dobrego jakościowo życia są odmienne stopnie niepełnosprawności dla tych samych chorób. Przykład: różna ocena stopnia w przypadku kobiet, które musiały poddać się operacji usunięcia narządów rozrodczych. Kobiety w fazie planów rodzinnych (młodsze, planujące potomstwo) otrzymają GdB, podczas gdy starszym, będącym już matkami, nie będzie on przysługiwał. Wyjątkiem są stany po diagnozach nowotworowych.
Po trzecie: w uzasadnionych sytuacjach osoby z GdB minimum 30, ale mniej niż 50, mogą złożyć wniosek o tzw. Gleichstellung (zrównanie z osobami z ciężką niepełnosprawnością). Uzasadnieniem takiego wniosku są sytuacje życiowe, gdy grozi utrata miejsca pracy lub niemożliwe jest znalezienie nowego miejsca pracy z powodu niepełnosprawności. To znaczy, że po otrzymaniu decyzji o przyznaniu np. stopnia niepełnosprawności GdB 40, w sytuacji częstej absencji chorobowej lub niższej wydajności w miejscu pracy na skutek niepełnosprawności, można złożyć stosowny wniosek w Bundesagentur für Arbeit. Po jego pozytywnym rozpatrzeniu osoby niepełnosprawne zrównane osobom z ciężką niepełnosprawnością, mogą korzystać ze specjalnej ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę.
Jakie ułatwienia wiążą się z otrzymaniem stopnia niepełnosprawności
Piszę o ułatwieniach, udogodnieniach dla osób ze statusem Schwerbehinderung (ciężka niepełnosprawność, ze stopniem GdB 50 i więcej) ze świadomością, że nie są to żadne przywileje. W języku niemieckim mowa jest o Nachteilausgleich, czyli próbie zrekompensowania niekorzystnej sytuacji zdrowotnej przez wprowadzone rozwiązania. I tak osobom ciężko niepełnosprawnym przysługują:
Szczególna ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę (wyjątek: jeśli jesteś nie dłużej niż 6 miesięcy zatrudniona/y, nie skorzystasz z tej ochrony). Oczywiście twój pracodawca musi zostać poinformowany o twoim statusie. Co ważne: zwolnienie osoby z ciężką niepełnosprawnością możliwe jest tylko za zgodą stosownego urzędu (najczęściej jest to Integrationsamt) i tylko w wyjątkowych sytuacjach.
Dodatkowe dni urlopu wypoczynkowego: w przypadku pracy rozłożonej na 5 dni w tygodniu przysługują w roku kalendarzowym dodatkowe 5 dni urlopu.
Ulgi w rozliczeniu podatku dochodowego: tak zwany Behindertenpauschbetrag, czyli określona kwota dochodów wolna od podatku. W roku 2025 wynosi ona przy GdB 50 1140 Euro. Dodatkowo przy wyższych stopniach niepełnosprawności przysługuje Fahrtkostenpauschbetrag oraz Pflegekostenpauschbetrag.
Możliwość parkowania w specjalnie wyznaczonych miejscach (dla osób z niepełnosprawnością rzutującą na poruszanie się).
Zwolnienia z obowiązkowych opłat radiowo-telewizyjnych (przy statusie niepełnosprawności z adnotacją RF).
Darmowe poruszanie się komunikacją miejską (tylko przy określonych adnotacjach, tzw. Merkmale).
Zniżki na bilety wstępu np. do teatru – w tym miejscu muszę jednak z własnego doświadczenia powiedzieć, że tylko nieliczne instytucje udzielają zniżek na zakup biletu. Należy do nich np. opera we Frankfurcie nad Menem (bilet przy Schwerbehinderung kosztuje dokładnie połowę normalnej ceny).
Szczególne regulacje dotyczące emerytury (Altersrente) w Niemczech, dzięki którym możliwe jest wcześniejsze przejście na emeryturę bez utraty części świadczenia.
Gdzie złożyć wniosek
czyli: Antrag auf Feststellung einer Behinderung nach § 152 SGB IX
Wniosek o przyznanie statusu osoby niepełnosprawnej możesz złożyć we właściwym dla twojego miejsca zamieszkania lub pracy (jeśli pracujesz w Niemczech a mieszkasz w Polsce) urzędzie do spraw zaopatrzenia, tzw. Versorgungsamt. W zależności od bundeslandu i miasta obowiązują różne struktury i nazwy. W Rheinland-Pfalz jest to Landesamt für Soziales, Jugend und Versorgung. W Hessen Hessische Ämter für Versorgung und Soziales. W Bayern natomiast Zentrum Bayern Familie und Soziales ZBFS. Właściwą dla ciebie instytucję znajdziesz wpisując w wyszukiwarkę Antrag auf Feststellung einer Behinderung oraz nazwę twojego miejsca zamieszkania. W wielu Bundeslandach można złożyć wniosek online, w niektórych częściowo online. Do wniosku załączyć musisz:
- aktualną (nie starszą niż dwa lata) dokumentację medyczną, czyli diagnozy, wypisy ze szpitala lub kliniki rehabilitacyjnej,
- zawsze Einwilligungserklärung, czyli zgodę na to, aby stosowny urząd kontaktował się z twoimi lekarzami i uzyskał dostęp do szerszej dokumentacji medycznej. Oświadczenie takie należy podpisać i przesłać do urzędu,
- zdjęcie paszportowe: w przypadku przyznania ci stopnia niepełnosprawności GdB 50 i więcej, otrzymasz także Schwerbehindertenausweis. Jest to dokument tożsamości w formacie takim, jak dowód osobisty. Na nim podany jest stopień niepełnosprawności oraz ewentualne cechy (Merkmale),
- Wniosek składany w imieniu nieletnich dzieci podpisują oboje rodzice, posiadający prawa rodzicielskie (Sorgeberechtigte).
Proces rozpatrywania wniosku może potrwać nawet kilka miesięcy, dlatego postaraj się o poprawne wypełnienie formularza i załączenie kompletu dokumentów, jak też zdjęcia. Z doświadczenia wiem też, że w przypadku osób z chorobami nowotworowymi pracownicy urzędu bardzo szybko wydają decyzje. Pamiętam bardzo dobrze, że urzędnik skontaktował się ze mną dwa dni po złożeniu przeze mnie wniosku a decyzję w mojej sprawie otrzymałam niecałe trzy tygodnie po złożeniu wniosku. Za co byłam i jestem bardzo wdzięczna😊
Na zakończenie słowniczek:
Behinderung/Schwerbehinderung – niepełnosprawność, ciężka niepełnosprawność
Grad der Behinderung – stopień niepełnosprawności
Feststellung einer Behinderung beantragen – zawnioskować o stwierdzenie niepełnosprawności
Antrag auf die Feststellung einer Behinderung stellen – złożyć wniosek o stwierdzenie niepełnosprawności
Schwerbehindertenausweis – dokument osoby niepełnosprawnej.
Mam nadzieję, że ten wpis będzie dla Ciebie pomocny i uda ci się skorzystać z udogodnień przewidzianych dla niepełnosprawnych.
Z serca życzę Ci powodzenia i sił w zmaganiach z codziennością migracyjnego życia!
Bieżące informacje o nowych wpisach możesz otrzymywać po zaabonowaniu mojego bezpłatnego Newslettera (formularz poniżej).
Serdecznie Cię pozdrawiam!
Tekst: Julita Sternau
Foto: Stephanie, Pixabay