Starke Eltern= starke Kinder

Zapraszam Cię do kolejnego wpisu z serii dotyczącej niemieckiego systemu szkolnego. Tym razem o niemieckiej szkole podstawowej – Grundschule.

Z tego wpisu poznasz ważne dla Ciebie i twojego dziecka praktyczne konsekwencje obowiązujących w Niemczech regulacji. Przybliżę Ci pojęcia, z jakimi spotkasz się w chwili przejścia dziecka do szkoły podstawowej. Piszę o:

• Einschulung
• Schultüte
• Muss- oder Kann-Kind
• Stichtag
• Co obejmują badania w Gesundheitsamt
• Jak przebiega rozmowa w szkole podstawowej
• Jak ważne jest Empfehlung für eine weiterführende Schule.

Einschulung

Pierwszy etap kształcenia w Niemczech (Primärschule) to, podobnie jak w Polsce, szkoła podstawowa (Grundschule), trwająca najczęściej cztery lata. Jedynie w Berlinie i Brandenburgii nauka w szkole podstawowej trwa sześć lat. W każdym bundeslandzie dzieci rozpoczynają naukę w szkole podstawowej w wieku sześciu lat.

Pamiętaj także, że w Niemczech obowiązuje rejonizacja w odniesieniu do szkoły podstawowej. Twoje miejsce zamieszkania determinuje, do jakiej szkoły musi uczęszczać twoje dziecko. Chyba że zamierzasz zapisać je do szkoły prywatnej, np. katolickiej.

Rozpoczęcie nauki szkolnej w Niemczej nazywa się Einschulung, dosłownie: włączenie do szkoły. Dlatego spotkasz się ze stwierdzeniem: Das Kind wird eingeschult im August 2026.

Przejście z przedszkola do szkoły wiąże się z dużymi emocjami dzieci (także stresem) i rodziców. W poprzednim wpisie (do znalezienia tutaj) pisałam o ostatnim roku w przedszkolu, tzw. Vorschuljahr, podczas którego dzieci są przygotowywane na tę ważną tranzycję. Do przygotowań należy m.in. hospitacja w szkole. Dzięki temu nie wchodzą później jako pierwszoklasiści do zupełnie obcego im budynku. Grupa dzieci pod opieką wychowawcy przedszkolnego odwiedza przyszłą szkołę podstawową. Dzieci biorą udział w zajęciach lekcyjnych (jedna lub dwie godziny lekcyjne) oraz w przerwie pomiędzy zajęciami. Z przejściem do szkoły związane są rytuały pielęgnowane przez przedszkola, takie jak Übernachtungsparty, czyli zabawa i nocleg w przedszkolu oraz przygotowanie Schultüte (duży, kolorowy rożek, udekorowany zgodnie z fantazją dziecka i wypełniony słodyczami, szkolnymi drobiazgami i małymi maskotkami).

Z serca zachęcam do rozważenia opcji skorzystania z części przysługującego Elternzeit (niemieckiego urlopu wychowawczego) w pierwszych miesiącach nauki szkolnej. Dzięki rozwiązaniu Teilzeit-in-Elternzeit możesz na ten okres ograniczyć wymiar godzin pracy i wesprzeć twoje dziecko. Chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak poprawnie złożyć wniosek o Elternzeit w tym czasie? Zapraszam Cię na stronę kursu dla rodziców Ile wynosi Elterngeld.

Stichtag, czyli data graniczna

Nieznana dla przyjeżdżających z Polski rodziców jest metoda określania momentu, w którym dla dziecka rozpoczyna się obowiązek szkolny. Pisałam już, że dzieci w Niemczech rozpoczynają naukę w szkole podstawowej w wieku sześciu lat. Przy czym pod uwagę nie jest brany, jak w Polsce, rok kalendarzowy, ale Stichtag, czyli określona data graniczna przypadająca w ciągu roku.

Pamiętaj:

Obowiązkiem szkolnym objęte zostają w Niemczech dzieci, które przed upływem wyznaczonej daty ukończyły 6 rok życia. Każdy z bundeslandów określa własny Stichtag.

Ta data – Stichtag to w większości bundeslandów 30 czerwca, za wyjątkiem: Turyngii (obowiązuje data 31 lipca), Nadrenii-Palatynatu (31 sierpnia), Berlina, Brandenburgii, Bawarii, Dolnej Saksonii, Badenii-Wirtembergii, Nadrenii Północnej-Westfalii (30 września). W konsekwencji urodzone w tym samym roku kalendarzowym dzieci niekoniecznie pójdą jednocześnie do szkoły. Ponadto, w zależności od miejsca zamieszkania, dziecko urodzone 10 lipca rozpocznie naukę w Nadrenii-Palatynacie (Rheinland-Pfalz) rok wcześniej, niż jego rówieśnik urodzony tego samego dnia, ale mieszkający w sąsiednim bundeslandzie, Hesjii (Hessen).  

Musskind oder Kannkind?

Z datą graniczną (Stichtag) dotyczącą rozpoczęcia obowiązku szkolnego wiążą się stosowane w Niemczech określenia Musskind oraz Kannkind. Wszystkie dzieci, które osiągną wiek sześciu lat przed obowiązującą datą graniczną muszą pójść do szkoły. Są to Musskinder. Dzieci, które ukończą sześć lat po dacie granicznej, ale do końca danego roku kalendarzowego, mogą (po spełnieniu określonych warunków) pójść do szkoły. Są to Kannkinder.

Praktyczne konsekwencje: jako rodzic dziecka z grupy Muss-Kind otrzymasz zaproszenie do szkoły (dyplomatycznie nazwane obowiązkowe stawiennictwo w szkole:-), aby je zameldować i ustalić termin indywidualnej rozmowy dziecka, o czym za chwilę. Twoje dziecko musi rozpocząć naukę w szkole, chyba że…

Jak zawsze od ustanowionych reguł obowiązują wyjątki uzasadnione specyficzną sytuacją dziecka i jego indywidualnym rozwojem. W niektórych landach dzieci, mimo że należą do Musskinder, mogą zostać na wniosek rodziców rok dłużej w przedszkolu. Tak jest przykładowo w Hesji, podczas gdy w graniczącej Nadrenii-Palatynacie odroczenie obowiązku szkolnego musi być uzasadnione i potwierdzone opiniami specjalistycznymi.

Z moich doświadczeń w pracy w przedszkolu wiem, że konsekwencje takich regulacji są istotne zwłaszcza dla dzieci imigrantów. Dzieci mówiących słabo po niemiecku. Dlaczego? Sama niewystarczająca znajomość języka niemieckiego nie jest podstawą do wyrażenia zgody na pozostawienie dziecka rok dłużej w przedszkolu, a to w niektórych przypadkach umożliwiłoby mu dłuższy kontakt z językiem i lepszy start w szkole. Nieznajomość języka skutkuje gorszymi ocenami w szkole (dzieci nie zawsze rozumieją polecenia nauczyciela, nie są w stanie poprawnie wykonać zadań, nudzą się w czasie zajęć, ponieważ nic nie rozumieją i w konsekwencji przeszkadzają). Skutkiem tego są gorsze osiągnięcia w szkole podstawowej i mniejsze szanse na tzw. polecenie do dalszej szkoły, o czym za chwilę.

Może się także zdarzyć, że rodzice dziecka kończącego sześć lat dwa tygodnie po obowiązującej dacie granicznej (np. dziecka urodzonego 10 lipca w Hesji) uważają, że ich dziecko MOŻE pójść do szkoły rok wcześniej niż powinno. W takiej sytuacji konieczna jest rozmowa z wychowawcą przedszkolnym i zgłoszenie dziecka w szkole podstawowej. Zdarza się, że rodzice meldują jako Kann-Kind dzieci urodzone dwa miesiące po obowiązującym Stichtag, argumentując to rozwojem kognitywnym, językowym dziecka. Jako pedagog radzę przyjrzeć się przede wszystkim kompetencjom osobistym, społecznym, umiejętności samodzielnej pracy i  poziomowi ogólnej samodzielności życiowej. To one bowiem składają się na tzw. dojrzałość szkolną i wpływają w dużym stopniu na odnalezienie się dziecka w nowej rzeczywistości szkolnej.

Konieczne badania

Warto również wiedzieć, że w Niemczech przed przejściem do szkoły wszystkie dzieci zaproszone są na indywidualną rozmowę wstępną do szkoły, następnie muszą wziąć udział w badaniu dojrzałości szkolnej (die Schuleingangsuntersuchung) przeprowadzanym przez uprawnionego lekarza szkolnego z miejscowego Gesundheitsamt. Oczywiście jako rodzic jesteś obecny podczas tych rozmów i badań.

Rozmowa w szkole przypomina rozmowę kwalifikacyjną i przeprowadzana jest najczęściej we wrześniu, rok przed pójściem do szkoły. Pięciolatki proszone są o przedstawienie się i odpowiedź na kilka prostych pytań oraz wykonanie prostego polecenia (najczęściej pokolorowanie obrazka). Badanie lekarskie przeprowadzane jest kilka miesięcy później, zazwyczaj lekarz szkolny z wydziału zdrowia przyjeżdża do szkoły. Nie muszę pisać, jak bardzo małe dzieci stresują się takim badaniem w nowym otoczeniu i w kontakcie z obcymi osobami. Zdarza się, że nawet te otwarte i śmiałe wycofują się i milczą. Zachęcam Cię do rozmowy z dzieckiem o czekającym je badaniu. W ten sposób zmniejszysz jego stres przed nieznanym.

Jakie kryteria brane są pod uwagę podczas rozmowy i później badania?

Pod uwagę brany jest nie tyle zasób wiedzy, ile dojrzałość psychiczna i emocjonalna dziecka: jak dziecko radzi sobie z sytuacją, czy umie opowiadać o sobie, zna swoje imię, nawiązuje kontakt wzrokowy w czasie rozmowy, udziela odpowiedzi logicznie powiązanych z pytaniem, umie słuchać, rozumie polecenie wykonania jakiegoś prostego zadania i potrafi je z odpowiednią dla wieku koncentracją wykonać. W zależności od bundeslandu wymagana jest umiejętność napisania własnego imienia, nawet jeśli w tzw. odbiciu lustrzanym. W badaniu lekarskim brane są pod uwagę także zdrowie fizyczne, umysłowe i dojrzałość psychiczna dziecka.

Empfehlung für eine weiterführende Schule

Na zakończenie pierwszego semestru ostatniej klasy (czwartej lub szóstej) szkoły podstawowej, uczniowie otrzymują poza świadectwem także list polecający, Empfehlung do szkoły następnego typu. Jest to dokument zawierający opinię nauczycieli szkoły, opisujący nie tylko poziom wiedzy, co umiejętność uczenia się i pracy na lekcjach, kompetencje społeczne, rozwój osobisty dziecka. Średnia ocen wpływa w dużym stopniu na rodzaj polecenia, przykładowo do gimnazjum wymagana jest zazwyczaj średnia ocen z matematyki i języka niemieckiego nie niższa niż 2,0/2,5. List polecający ma najczęściej charakter pomocniczy i opiniotwórczy, ma wspomóc rodziców w podjęciu decyzji o wyborze szkoły kolejnego stopnia. Przy czym w Bawarii, Brandenburgii, Saksonii i Turyngii opinia taka ma charakter wiążący, tzn. rodzice mają obowiązek zapisać dziecko do szkoły wskazanej przez nauczyciela szkoły podstawowej.

Szkolne Empfehlung musi zostać złożone z podaniem o przyjęcie dziecka do szkoły ponadpodstawowej. W razie stwierdzenia rozbieżności (przykład: w liście polecającym wskazana jest Realschule, a dziecko zgłaszane jest do Gymnasium) szkoła zaprasza na dodatkową rozmowę.

Ważne dla ciebie jako rodzica: począwszy od listopada ostatniej klasy szkoły podstawowej mają miejsce tzw. dni otwarte w szkołach kolejnego stopnia weiterführende Schulen. Informacje o tych wydarzeniach znajdziesz w szkole dziecka lub na stronach szkół (Gymnasium, Gesamtschule, Realschule). Koniecznie jako rodzic korzystaj wraz z dzieckiem z tej szansy poznania nowej szkoły lub nowych szkół! Dzięki temu łatwiej będzie wam (tobie i dziecku) podjąć decyzję o wyborze placówki.

O weiterführende Schulen napiszę w kolejnym wpisie z tej serii.

Na tym kończę. Przypomnę również, że na moim kanale Youtube @TerazNiemcy znajdziesz serię materiałów dotyczących form wsparcia finansowego dla rodziców i nie tylko dla rodziców (np. jak i kiedy starać się o Wohngeld). W tym także materiał o możliwości uzyskania dofinansowania do wyprawki szkolnej dla twojego dziecka (ten odcinek serii znajdziesz tutaj).

Z myślą o rodzicach w Niemczech przygotowałam także darmowy e-book z zestawieniem możliwych niemieckich świadczeń dla rodziców. Znajdziesz go TUTAJ.

Młodych rodziców zapraszam także na www.ile-wynosi-elterngeld.info, stronę kursu dotyczącego świadczeń dla rodziców, a także planowania Elternzeit.

Potrzebujesz wsparcia w znalezieniu dobrej dla ciebie drogi rozwoju osobistego i/lub zawodowego? Zapraszam na indywidualne sesje poradnicze, w języku polskim, online. Kontakt pod adresem coaching@teraz-niemcy.eu

Z serca życzę Ci powodzenia i sił w zmaganiach z codziennością migracyjnego życia!

Tekst: Julita, Foto: Pixabay, Tho-Ge