Dlaczego inżynier musi poddać swoje polskie wykształcenie uznaniu, podczas gdy informatyk nie ma takiego obowiązku? Czym jest Anerkennung, a czym Bewertung?

Odpowiedź jest prosta. W Niemczech zawody zostały podzielone na dwie kategorie:  Reglementierte Berufe i Nicht-reglementierte Berufe. Jest to fundamentalne założenie, skutkujące odmiennymi wymogami w procesie przewartościowania wykształcenia zdobytego za granicą. Jeśli bowiem chcesz uznać twoje kwalifikacje zawodowe z grupy REGLEMENTIERTE musisz postarać się o uznanie, Anerkennung. W przypadku zawodów zaliczonych do grupy NICHT-REGLEMENTIERTE możesz złożyć wniosek o oszacowanie, czyli Bewertung. Wracając do otwierającego wpis zdania: inżynier musi przejść drogę uznania, aby móc w Niemczech podjąć swoją działalność zawodową (w ramach umowy o pracę lub w ramach własnej firmy) oraz aby móc używać określenia zawodowego INŻYNIER. Informatyk (zawód z grupy nicht-reglementiert) może na terenie Niemiec ubiegać się o pracę bez jakiegokolwiek uznania, przy czym doradzam zawsze złożenie wniosku o Bewertung, czyli oszacowanie. Dzięki temu wymieniane w życiorysie zawodowym wykształcenie stanie się bardziej wiarygodne dla niemieckich pracodawców.

W tym miejscu jeszcze ważna uwaga: Moje materiały przygotowuję sama. Nie generuję ich z pomocą AI (KI), ponieważ chcę uniknąć błędów i jakościowo słabych wpisów z dużą ilością słów. Dzielę się moimi osobistymi przemyśleniami i doświadczeniem życiowym i zawodowym w Niemczech. Podając informacje opieram się wyłącznie na wiarygodnych źródłach. Rzetelność była zawsze elementem mojej marki.

Wracam do właściwego wpisu, który dotyczy właśnie Anerkennung (uznania) i Bewertung (oszacowania) zdobytego w Polsce wykształcenia. Mówię o przewartościowaniu polskiego wykształcenia w Niemczech, ponieważ nie wystarczy samo tłumaczenie. Dowiesz się z wpisu, z jakimi instytucjami musisz się skontaktować, co może być wynikiem takiego postępowania, z jakim wysiłkiem finansowym musisz się liczyć i ile czasu musisz uwzględnić na sam proces uznania/oszacowania.

Dlaczego potrzebujesz przewartościowania twojego oficjalnego wykształcenia?

Dzięki niemieckiemu przewartościowaniu (uznaniu lub oszacowaniu) twoich kwalifikacji:

• Stajesz się wiarygodnym kandydatem przy staraniu się o pracę (rekruterzy wiedzą, że twoje wykształcenie odpowiada niemieckim standardom),
• Zarabiasz na poziomie pracownika wykształconego a nie Aushilfe.

Uznanie lub oszacowanie zdobytego w Polsce wykształcenia jest podstawą zadowalającego rozwoju zawodowego w Niemczech. Zadowalającego, ponieważ:

• Prezentujesz wiarygodne dla niemieckich rekruterów kwalifikacje
• Zarabiasz stosownie do twoich kwalifikacji, a nie poniżej,
• Zyskujesz więcej opcji rozwoju zawodowego,
• Masz więcej możliwości na rynku pracy,
• Twoje kompetencje zostają docenione.

Podsumowując: decydujesz i wybierasz, zamiast godzić się na słabiej płatne zajęcie poniżej twoich możliwości. Na dłuższą metę jest to super frustrujące. Znam to z własnego doświadczenia: podczas gdy proces uznawania (ściślej: oszacowania, o różnicy piszę dalej) moich studiów trwał, ja otrzymywałam dokładnie połowę wynagrodzenia, jakie przysługiwało pracownikom wykwalifikowanym. Mimo tego, że jakość mojej pracy była na poziomie osoby wykwalifikowanej.

To wszystko wydaje się logiczne i oczywiste. Mimo tego wciąż mam do czynienia z wykształconymi osobami z Polski pracującymi latami poniżej ich kompetencji. Nie zrozum mnie źle: w czasie uznawania wykształcenia i nauki języka niemieckiego trzeba zarabiać na życie i wybrać rozwiązanie tymczasowe. Taka faza wpisana jest w biografię wielu migrantów w Niemczech. Problematyczne jest, jeśli ta faza przejściowa trwa i staje się przyjętym modelem życia. Pisałam już o tym we wspisie poświęconym najczęściej popełnianym przez migrantów błędom w planowaniu życia zawodowego w Niemczech (zajrzyj TUTAJ). 

W moich sesjach coachingowych, podobnie przy redakcji czy ocenie dokumentów aplikacyjnych (Bewerbungsunterlagen) temat uznawania polskich kwalifikacji zawodowych pojawia się bardzo często.

Nieprzejrzystość tego procesu (nazewnictwa, regulacji i wyników samego uznania, odszukania właściwej instytucji) dezorientuje planujących rozwój zawodowy w Niemczech. Jeśli czujesz się podobnie, zapraszam do dalszej lektury.

Reglementierte vs. nicht-reglementierte Berufe

To najistotniejsze rozróżnienie w niemieckim systemie regulacji zawodów.

Reglementierte Berufe – zawody regulowane. Wykonywanie ich w Niemczech wymaga potwierdzenia zdobytych za granicą kwalifikacji (Hard Skills) oraz dopuszczenia do prawa wykonywania zawodu na terenie Niemiec. Są to zawody prawnie chronione w Niemczech. Bez pozytywnie zakończonego procesu uznania nie możesz w Niemczech posługiwać się tytułem inżyniera, lekarza, psychoterapeuty itd.

Nicht-reglementierte Berufe to z kolei zawody nieobjęte ochroną prawną. Należą do nich m.in. informatyk, pedagog (ale uwaga:  Sozialpädagoge, czyli pedagog społeczny jest już zawodem regulowanym), pracownik biurowy, biolog, fizyk, matematyk.

Prawidłowe przyporządkowanie do jednej lub drugiej grupy decyduje o twoich dalszych krokach w procesie przewartościowania.

Potrzebujesz Anerkennung czy Bewertung?

Na początku: postępowanie dotyczące uznawania zagranicznych kwalifikacji zawodowych nosi ogólną nazwę Anerkennung ausländischer Abschlüsse. Jego celem jest stwierdzenie jakości kwalifikacji pod kątem zgodności ze standardami niemieckimi, potwierdzenie jego równorzędnej wartości, tzw. Gleichwertigkeit. 

Określenie to jak parasol obejmuje wszystkie procesy przewartościowania zagranicznych kwalifikacji. Mimo tego, że przy Anerkennung ausländischer Abschlüsse może chodzić o Anerkennung lub Bewertung, zależnie od tego, czy twój zawód zalicza się do grupy zawodów regulowanych lub nie.

Reglementierte Berufe wymagają obowiązkowo uznania czyli Anerkennung!

Inżynier, lekarz, pielęgniarka, pracownik socjalny, aptekarz, nauczyciel itd. z polskim wykształceniem MUSI podjąć procedurę uznania (Anerkennung). Postępowanie to nosi różne nazwy, np. Erteilung der Genehmigung zum Führen der Berufsbezeichnung „Ingenieurin“ oder „Ingenieur“ (przyznanie pozwolenia do używania tytułu inżynier), czy Erteilung der Approbation (aprobacja – dotyczy zawodów medycznych).

Nicht-reglementierte Berufe nie wymagają uznania

W wielu wypadkach jednak wskazane jest ich oszacowanie, czyli Bewertung. Pracę w zawodach zaliczanych do tej grupy możesz podjąć bez uznawania czy jakiejkolwiek oceny. Przygotowujesz domenty aplikacyjne i ubiegasz się o miejsce pracy. Podałam powyżej przykład informatyka. Informatyk z polskim wykształceniem nie potrzebuje pozwolenia na używanie tytułu zawodowego, nie musi również uznawać wykształcenia. Tyle teoria.

Praktyka rekrutacji i wynagradzania pracowników wygląda inaczej. Rekruterzy niemieccy nie są w stanie oszacować polskich świadectw/dyplomów, w konsekwencji podchodzą do kandydatów z rezerwą (czytaj: kandydaci zapraszani są na rozmowę kwalifikacyjną, gdy nie ma dużej konkurencji). Ponadto pracodawcy nie mają podstaw do wynagradzania cię jako osoby wykwalifikowanej, jeśli nie przedłożysz im dowodów, że twoje polskie wykształcenie jest równorzędne z niemieckim (gleichwertig). Wniosek nasuwa się sam: jeśli chcesz zwiększyć swoje szanse na zaproszenie na rozmowę kwalifikacyjną (tym samym szanse na zatrudnienie) oraz mieć odpowiednie wynagrodzenie, złóż wniosek o oszacowanie twojego wykształcenia, a jego wynik koniecznie załączaj do aplikacji o wymarzone stanowisko u wymarzonego pracodawcy.

Dokąd należy zwrócić się o przewartościowanie?

Niemcy są krajem związkowym. Dlatego mają regulacje dotyczące uznania/oszacowania wykształcenia zagranicznego Anerkennung ausländischer Abschlüsse na poziomie kraju (BUND) i na poziomie poszczególnych bundeslandów (Bundesländer). W Niemczech nie ma jednego obowiązującego Prawa stwierdzania kwalifikacji zawodowych. Istnieje wiele Berufsqualifikationsfeststellungsgesetze (BQFG). Jedno prawo krajowe i 16 regulacji bundeslandów.

Obowiązuje zasada: Jeśli jakiś zawód regulowany jest przez prawo ogólnokrajowe, nie ma stosownej regulacji na poziomie bundeslandu. Jeśli jakiś zawód regulowany jest przez prawo bundeslandu, nie ma jego regulacji w prawie krajowym i spotkasz się z 16 regulacjami określającymi kryteria uznawania twoich kwalifikacji zawodowych!

To rozróżnienie pociąga ważne konsekwencje:

Bundeslandy regulują prawo uznania/oszacowania. Może się zatem zdarzyć, że twoje wykształcenie zostanie odmiennie przewartościowane, w zależności od bundeslandu, w którym złożysz wniosek.

Wracając do pytania, do kogo należy zwrócić się o przewartościowanie

Nie podejmuję się wymieniać po kolei wszystkie instytucje obsługujące proces uznania lub oszacowania. Odpowiedź jest prosta: jest ich sporo. Jedynie oszacowanie (Bewertung) wykształcenia wyższego w zawodach nieregulowanych odbywa się w jednej dla całych Niemiec instytucji. W pozostałych przypadkach musisz znaleźć instytucję:

• właściwą dla Bundeslandu, w którym zamierzasz pracować,
• właściwą dla twojego zawodu.

Jak już nadmieniłam, jedynie oszacowanie dyplomów polskich szkół wyższych i uniwersytetów (przypomnę: oszacowanie obejmuje jedynie zawody nieregulowane) odbywa się w jednej ogólnoniemieckiej instytucji. Jest nią Zentralstelle für ausländisches Bildungswesen (ZAB). Na stronie Kultusminister-Konferenz  znajdziesz dane kontaktowe i formularze.

Wszystkim natomiast, którzy chcą uznać polskie wykształcenie zakwalifikowane w Niemczech do zawodów regulowanych reglementierte Berufe, polecam stronę anerkennung-in-deutschland. Z jej pomocą, podając nazwę zawodu i miejsce zamieszkania w Niemczech, dowiesz się, do jakiej instytucji musisz się zwrócić i co będzie wymagane w procesie uznania. Narzędzie to nazywa się Anerkennungs-Finder i znajdziesz je TUTAJ

Koszty Anerkennung, Bewertung

Na koniec jeszcze ważna kwestia finansowa. Proces przewartościowania wykształcenia wiąże się z kosztami: tłumaczeń dyplomów i świadectw oraz opłatami związanymi ze składaniem wniosku. Przykładowo opłata za oszacowanie wykształcenia wyższego w ZAB wynosi w 2025 roku 208 Euro. Jeśli już mieszkasz w Niemczech i składasz wniosek o uznanie (Anerkennung/Bewertung) możesz starać się o dofinansowanie w ramach Anerkennungszuschuss. Ponieważ tej możliwości poświęciłam już wpis na moim blogu (znajdziesz go tutaj), uzupełnię jedynie, że:

• Program Anerkennungszuschuss został przedłużony. Wnioski o dofinansowanie można składać do końca czerwca 2027 roku.

• Wniosek mogą złożyć osoby mieszkające w Niemczech, z niewysokimi dochodami (poniżej 32.000 Euro rocznego dochodu w przypadku osób samotnych i poniżej 50.000 Euro w przypadku małżeństw).

• Program prowadzi Forschungsinstitut Betriebliche Bildung (f-bb). Wniosek oraz wymagane załączniki do wniosku znajdziesz na stronie instytutu.

Uwzględniane są koszty związane z Anerkennung, Bewertung oraz Anpassungslehrgänge i Anpassungsqualifizierungen. O Anpassungslehrgang i Anpassungsqualifizierung napiszę w kolejnym wpisie. Obiecuję: już wkrótce:-)

Pamiętaj: „nie święci garnki lepią” (niemieckie „Die anderen kochen auch nur mit Wasser”). 

Jeśli planujesz zmianę zawodową w Niemczech – zapraszam do kontaktu. W ramach JOB-Coaching dokonamy inwentaryzacji twojej obecnej sytuacji zawodowej i życiowej, abyś mógł/mogła sprecyzować realistyczne cele. Wspólnie zastanowimy się, jak je osiągnąć i opracujemy plan kolejnych kroków. Zapraszam do kontaktu.

Z serca życzę Ci powodzenia i sił w zmaganiach z codziennością migracyjnego życia!

Informacje o nowych wpisach możesz otrzymywać po zaabonowaniu mojego bezpłatnego Newslettera. Odwiedź również mój kanał Youtube @TerazNiemcy Najnowsze części playlist poświęcam formom pomocy finansowej dla rodziców (i nie tylko rodziców).

Serdecznie Cię pozdrawiam!

Julita Sternau

• Starke Eltern = starke Kinder
• Frohe Weihnachten
• Rauhnächte – 12 nocy poza czasem
• Polskie dzieci w szkole niemieckiej
• Anpassungsqualifizierung, Anpassungslehrgang

Tekst: Julita, foto: Pixabay