Do jakiej szkoły zgłosić dziecko po przyjeździe do Niemiec? Muszę tłumaczyć świadectwa szkolne? Jak przebiega szkolne badanie w niemieckim urzędzie zdrowia?
Dzisiaj temat, który bardzo leży mi na sercu: dzieci na emigracji. Decyzję o wyjeździe i rozpoczęciu nowego etapu życia w innym kraju podejmują zwykle rodzice. Dzieci są konfrontowane z sytuacją zmiany: nowy kraj, nowy język, dalsza rodzina i przyjaciele zostają w Polsce. Czy tego chcą, czy nie. Dla wielu dzieci to kamień milowy w ich życiu.
Pracuję od lat jako pedagog w przedszkolu. Przeprowadziłam wiele rozmów z rektorem szkoły podstawowej, w której kontynuują naukę dzieci naszego przedszkola, jak też z nauczycielami szkół dalszych. Z mojej pracy i wywiadów wiem, jak dużą rolę w sukcesach szkolnych dziecka odgrywa aktywna postawa rodziców/opiekunów. Ze smutkiem obserwuję rodziny, w których doszło do odwrócenia ról. Z uwagi na niską znajomość języka niemieckiego rodziców dzieci zdane są jedynie na siebie i to one wspierają po pewnym czasie rodziców w załatwianiu spraw urzędowych, ponieważ to one znają lepiej język niemiecki ze szkoły.
Dlatego w tym miejscu mój apel do rodziców decydujących się na migrację swoją i dzieci. To na was spoczywa odpowiedzialność za przygotowanie dziecka do wyjazdu i wsparcie go na początku pobytu w Niemczech. Niemiecki system szkolnej edukacji jest krytykowany za niedostateczne umożliwienie równych szans dzieciom z różnych środowisk. Niestety, status rodziców, ich kompetencje i kwalifikacje wpływają znacząco na szkolną drogę dzieci i w konsekwencji ich przyszłość zawodową. To od świadomego zaangażowania i wsparcia was, rodziców zależy, jak dziecko poradzi sobie z doświadczeniem emigracji i obowiązkami szkolnymi. W tym wpisie piszę o:
- Jakie są obowiązki rodziców po przyjeździe do Niemiec z dzieckiem w wieku szkolnym?
- Na co szczególnie należy zwrócić uwagę?
- W jakim stopniu znajomość lub nieznajomość języka niemieckiego wpływa na rozwój drogi szkolnej?
- Co przygotować jeszcze przed wyjazdem z Polski?
- Jak wesprzeć dziecko po przyjeździe do Niemiec?
Jakie są obowiązki rodziców po przyjeździe do Niemiec z dzieckiem w wieku szkolnym?
W Niemczech, podobnie jak w Polsce, obowiązuje Schulpflicht, czyli obowiązek szkolny. Podlegają mu dzieci i młodzież w wieku 6 do 18 lat. Możesz spotkać się z określeniem Schulpflicht, Berufsschulpflicht, Weiterbildungspflicht. Bez względu na nazwę: dzieci mają obowiązek chodzenia do szkoły, a twoim zadaniem jako rodzica jest dopilnować, aby twoje dziecko regularnie uczęszczało na zajęcia szkolne.
Dlatego bezpośrednio po przyjeździe i zameldowaniu twojej rodziny w Niemczech otrzymasz list z niemieckiego urzędu szkolnego (Schulamt). Z niego dowiesz się, że musisz zgłosić się z dzieckiem na obowiązkowe badanie szkolne w urzędzie zdrowia (Gesundheitsamt). Badanie to jest oceną ogólnego stanu zdrowia dziecka (wzrost, waga, badanie słuchu i wzroku) i kontrolą aktualności szczepień dziecka. W zależności od miejsca zamieszkania możliwe jest, że otrzymacie z góry wyznaczony termin badania lub sami musicie podjąć kontakt z Gesundheitsamt. Dane kontaktowe znajdziesz w piśmie od urzędu szkolnego Schulamt. Ponadto z listu dowiesz się, w jakiej szkole musisz zameldować twoje dziecko.
W tym miejscu autoreklama: z przewodnika dla migrantów „Onboarding w Niemczech” dowiesz się, jakie są pierwsze kroki i formalności w tym kraju, w tym także meldunek w szkole. Przewodnik znajdziesz TUTAJ.
Na co zwrócić uwagę przy zgłaszaniu dziecka do szkoły w Niemczech?
Po pierwsze: zetknięcie z niemieckim systemem edukacji szkolnej może w pierwszej chwili zdezorientować migrantów z Polski. Tych z innych krajów również. Dżungla typów szkół, systemów i możliwych trybów przechodzenia i włączania się do kolejnych etapów szkolnictwa może wywołać kompletną dezorientację. Jej powodem są nie tylko inne niż w Polsce formy szkół (Real- czy Gesamtschule), także szkoły o nazwie identycznej, jak w Polsce, za którymi jednak kryje się inny typ szkoły, (Gymnasium niemieckie to nie jest znane z Polski gimnazjum), wreszcie: odmienne dla każdego bundeslandu struktury edukacji.
Każdy z bundeslandów określa i reguluje własne przepisy i standardy dotyczące edukacji, w rezultacie 16 bundeslandów oznacza 16 różnych systemów kształcenia. Różnić mogą się typy szkół, nazwy i czas trwania poszczególnych etapów edukacji. Niemieckiemu systemowi szolnemu poświęcę wkrótce osobny materiał. Teraz chcę jedynie uwrażliwić cię na konsekwencje federalizmu: w zależności od miejsca zamieszkania musisz meldować dziecko do różnego typu szkół. Ponadto może się okazać, że twoje sześcioletnie dziecko w jednym bundeslandzie będzie jeszcze chodzić do przedszkola, w drugim musi natomiast pójść do szkoły. Twoim zadaniem jest zapoznać się z obowiązującym w danym bundeslandzie systemem szkolnym!
Druga bardzo ważna kwestia: w przypadku szkół podstawowych oraz szkół typu Hauptschule w Niemczech obowiązuje rejonizacja. Oznacza to, że zameldowanie dziecka do szkoły poza rejonem miejsca zamieszkania udaje się rzadko i wymaga naprawdę dobrego uzasadnienia. Z drugiej strony: szkoła ma obowiązek przyjąć twoje dziecko. W przypadku szkół ponadpodstawowych (weiterführende Schule) innego typu (Gesamtschule, Realschule, Realschule Plus, Gymnasium) to dyrektor szkoły (Schulrektor) decyduje o przyjęciu do niej, po rozmowie z dzieckiem i rodzicami. Regulacja ta staje się Stolperstein (stolpern – potknąć się, Stein – kamień), bowiem może się okazać, że dziecko nie znajdzie miejsca w żadnej szkole w pobliżu.
I jeszcze trzecie wyzwanie: dzieci w ostatniej klasie szkoły podstawowej (w zależności od bundeslandu jest to czwarta lub szósta klasa) otrzymują na koniec pierwszego semestru tzw. Empfehlung, czyli polecenie do określonego typu szkoły. Na przestrzeni tego semestru dziecko i rodzice mają szansę odwiedzić szkoły ponadpodstawowe (weiterführende Schulen) podczas dni otwartych (Tag der offenen Tür). Oczywiście dziecko ze świadectwami z polskiej szkoły nie ma polecenia. O jego przyszłości szkolnej zadecydują oceny na polskim świadectwie.
Po czwarte: jeśli decydujecie się na przyjazd do Niemiec i wasze dziecko miałoby pójść do niemieckiej szkoły w przełomowym momencie (najczęściej po czwartej klasie szkoły podstawowej), proszę: kontaktujcie się już w styczniu z przyszłą niemiecką szkołą i meldujcie wasze dziecko. Wiem z opowiadań wielu sfrustrowanych rodziców, jak też z mojego doświadczenia jako matki, jak trudno jest znaleźć miejsce w dobrej szkole. Dzięki wczesnemu zameldowaniu dziecka zwiększasz jego szansę na uzyskanie miejsca w szkole – niestety, użyję tego sformułowania – lepszej niż Hauptschule. Znalezienie miejsca nauki w Gesamtschule, Realschule lub Gymnasium nie jest łatwe. Chcę podkreślić: Hauptschule nie zamyka drogi rozwoju szkolnego i uzyskania matury. Jednak niesie ze sobą ryzyko społecznego stygmatyzowania: niski poziom edukacji, a przede wszystkim kontakt z negatywnymi, demotywującymi postawami i wzorami zachowań. Przykro mi, że muszę to pisać…
Jakie są możliwości nauki języka niemieckiego dla dzieci migrantów?
Każdy z niemieckich bundeslandów znalazł własne rozwiązania wspierające uczniów ze słabą znajomością języka. Możliwe są różne scenariusze i przyjęte różne rozwiązania w okresie przejściowym, tzn. w okresie nabywania kompetencji językowych. W zależności od landu uczniowie trafiają do klas nazywanych przejściowymi (Übergangsklassen) lub przygotowującymi (Vorbereitungsklassen). W klasach tych uczniowie i uczennice, w różnym wieku i w odmiennych punktach swojej szkolnej drogi, przede wszystkim uczą się intensywnie języka niemieckiego, w okrojonym zakresie realizując treści przewidziane programem. Gdy poziom kompetencji językowych dziecka na to pozwala, nauczyciele decydują o przesunięciu go do klasy regularnej, gdzie kontynuuje ono naukę zgodnie z przyjętym w danej formie szkoły programem.
Zgodnie z obowiązującymi regulacjami dziecko nie może być cofnięte ze względu na niedostateczną znajomość języka do niższej klasy. Przykład: uczeń ze świadectwem polskiej klasy trzeciej będzie w Niemczech w klasie czwartej niemieckiej szkoły podstawowej. Absolwent polskiej klasy szóstej powinien dostać miejsce w niemieckiej klasie siódmej odpowiedniej szkoły (Gesamtschule, Hauptschule, Realschule, Gymnasium). Młodzież ze szkół ponadpodstawowych ma zazwyczaj dwa lata na wyrównanie kompetencji językowych w zakresie języka niemieckiego.
Jak przygotować zmianę szkoły jeszcze przed wyjazdem z Polski?
Zadbaj koniecznie o skompletowanie potrzebnych dokumentów. Polskie świadectwa szkolne najczęściej przedkładasz w szkole w oryginale. Rzadko wymagane jest ich tłumaczenie na język niemiecki. Książeczkę zdrowia dziecka z dokumentacją szczepień również przedkładasz w oryginale. Koniecznie oddaj do tłumaczenia ewentualne diagnozy lekarskie lub te z poradni psychologiczno-pedagogicznej (np. o dysleksji).
Pamiętaj także o konieczności poinformowania szkoły w Polsce o wyjeździe do Niemiec. Możliwe, że musisz dostarczyć dowód zameldowania dziecka do szkoły w Niemczech.
Jeszcze przed wyjazdem z Polski umożliw dziecku naukę języka niemieckiego. W dobie internetu dużo kursów oferowanych jest on-line w zabawowej, interaktywnej formie. Znajomość nawet podstawowych słów i zwrotów zminimalizuje pierwszy stres dziecka, będzie trampoliną do dalszej nauki. Dla uczniów klas piątych i wyższych znajomość języka na starcie zwiększa szansę dostania i utrzymania miejsca w szkole lepszego typu.
Rozmawiaj z twoim dzieckiem, nie lekceważ jego emocji. Pamiętaj, że dzieci są mistrzami dopasowywania się i dość otwarcie traktują nowości. Mimo tego nie bagatelizuj sytuacji twojego dziecka. Pamiętaj również, że ostatecznie od ciebie dziecko uczy się, jak radzić sobie w życiu ze zmianami.
Jak wesprzeć dziecko po przyjeździe do Niemiec?
Optymalny czas przeprowadzki do Niemiec to czas wakacji w bundeslandzie, w którym macie mieszkać. Przypomnę: niemieckie wakacje letnie trwają sześć tygodni i w zależności od bundeslandu i danego roku szkolnego mają miejsce na przestrzeni od czerwca do września. Po wpisaniu Schulferien + rok szkolny + nazwy bundeslandu dowiesz się, jakie terminy będą obowiązywały. Przyjazd w czasie wakacji da twojemu dziecku czas na ochłonięcie, zapoznanie się z drogą do szkoły, posłuchanie języka jeszcze przed rozpoczęciem nauki. Spokojnie załatwicie też wszelkie formalności i zakupy szkolne.
Czytaj! Małemu dziecku historie na dobranoc: książki dla dzieci przedszkolnych pisane są prostym językiem, dziecko słuchając poszerza swoje słownictwo. Zachęcaj starsze dzieci do czytania. Korzystaj z pomocy w postaci książek do słuchania Hörbücher. Nie zapominaj: język niemiecki posiada inny czas przeszły mówiony (Ich habe das Buch gelesen – Perfekt) i pisany (Ich laß das Buch – Präteritum). Znajomość języka pisanego, konieczną do osiągnięcia lepszych ocen, zrozumienia tekstów pisanych nabywają dzieci właśnie przez czytanie. Odpada konieczność wkuwania tabelek z formami czasowników…
Uważnie i terminowo reaguj na korespondencję szkolną. Podpisuj powiadomienia, bierz udział w zebraniach klasowych, wieczorach informacyjnych, w ramach twoich możliwości wspieraj planowane akcje szkolne. Każde spotkanie to okazja do nawiązania kontaktów, zdobycia nowych informacji. Nie powinno cię zabraknąć na zawodowych wieczorach informacyjnych organizowanych np. w ostatnich klasach Realschule. Twoje zaangażowanie to ważny sygnał dla twojego dziecka: interesuję się tobą, możesz liczyć na moje wsparcie.
Umożliw dziecku kontakt z niemieckimi rówieśnikami (np. odwiedziny w domu.)
Szukaj rozmowy z nauczycielami, jeśli pojawią się kłopoty (nie tylko słabe oceny, także problemy prywatne, które obciążają zdolność uczenia się i społeczne zachowania dziecka w szkole).
Zwłaszcza na początku podtrzymuj kontakt z językiem polskim. W Niemczech istnieje możliwość korzystania z weekendowych szkół języka polskiego przy Polskiej Misjii Katolickiej. Wiem, ich podstawowe zadanie to nauka języka, nie do przecenienia jest aspekt społeczny. Dzieci i młodzież mogą swobodnie rozmawiać z rówieśnikami i nawiązać kontakty społeczne. Zapobiega to ich izolacji i osamotnieniu.
Na tym kończę. Mam nadzieję, że udało mi się pokazać ważne aspekty wpływające na szkolną drogę twojego dziecka na emigracji. W zasadzie nie tylko szkolną: także przyszłą zawodową. W najbliższym czasie przygotuję materiał dotyczący systemu edukacji w pojedynczych bundeslandach. Materiał ważny dla rodziców, jak też młodych dorosłych, chcących w Niemczech uzupełnić i rozwinąć swoją naukę szkolno-zawodową. Zapraszam już teraz.
Przypomnę również, że na kanale Youtube @TerazNiemcy znajdziesz ważne materiały dotyczące form wsparcia finansowego dla rodziców i nie tylko dla rodziców (np. jak i kiedy starać się o Wohngeld).
Potrzebujesz wsparcia w znalezieniu dobrej dla ciebie drogi rozwoju osobistego i/lub zawodowego? Zapraszam na indywidualne sesje poradnicze, w języku polskim, online. Kontakt pod adresem mailowym: coaching@teraz-niemcy.eu
Z serca życzę Ci powodzenia i sił w zmaganiach z codziennością migracyjnego życia!
Serdecznie Cię pozdrawiam!
Julita
Copyright: Julita Sternau
Foto: Pixabay